tarikat.orgMEKÂNLAR ATLASI
İrşadın mekândaki hafızası
Tekkeler, dergâhlar, âsitâneler, türbeler ve ziyaretgâhlar; şahsiyetler, yollar ve şehirler arasındaki bağları görünür kılan tarihî irşad durakları olarak birlikte okunur.
Bahâeddin Nakşibend Külliyesi
Doğum, irşad ve defin merkezi Bahâeddin Nakşibend’in doğduğu, sohbet halkasını kurduğu ve 1389’da defnedildiği Kasr-ı Ârifân’daki külliye; cami, hazîre, avlu ve farklı dönemlerde eklenen ziyaret yapılarından oluşur. Tarihî katmanlar Bugünkü mimarî topluluk tek bir tarihte yapılmış değildir. Timurî, Şeybânî, Mangıt ve modern…
Bahâeddin Nakşibend Türbesi, Buhara · ÖzbekistanBahâeddin Nakşibend Türbesi, Buhara
İcâzetten sonra bir yıl — dokuz erbaîn — boyunca kabrinin yanında ibadet ve tefekkürle vakit geçirdiği yer; Üveysî-meşrep tanınmasının sebebi budur. İlişkili kişi dosyası Abdullah-ı İlâhî : Simavlı Abdullah-ı İlâhî (ö. 896/1491), Ubeydullah Ahrâr’ın halifesi olarak Nakşibendiyye’nin Ahrârî yorumunu Anadolu ve Rumeli’ye…
Buhara · ÖzbekistanBuhara
19 tarihî kayıt ve 19 şahsiyet bağlantısı tek şehir dosyasında birlikte gösteriliyor.
Buhara — menşe ve kafilenin hareket noktası · ÖzbekistanBuhara — menşe ve kafilenin hareket noktası
Buhara — menşe ve kafilenin hareket noktası. Buhara şehir merkezi yaklaşık koordinatıdır; doğduğu ev veya mahalle bilinmemektedir. Biyografideki yeri Ali Dede Buhârî, XV. yüzyıl başlarında Emîr Sultan’ın yol arkadaşlarıyla Buhara’dan Hicaz üzerinden Bursa’ya gelen; İncirli Hamamı yakınında tekke kurup burada yaşayan ve…
Buhara (Mâverâünnehir) · ÖzbekistanBuhara (Mâverâünnehir)
Müceddidiyye'nin kuzeye doğru yayıldığı havza; Nakşibendiyye'nin ana yurdudur ve kol burada mevcut diğer Nakşî kollarının yerini almıştır. İlişkili kişi dosyası İmâm-ı Rabbânî Ahmed Sirhindî : Ahmed Sirhindî, Nakşibendî terbiyeyi Hint alt kıtasının ilmî, siyasî ve tasavvufî tartışmaları içinde yeniden yorumlayarak Müceddidiyye evresini…
Semmâs · ÖzbekistanSemmâs
Üç günlükken kendisini mânevî evlât kabul eden Baba Muhammed Semmâsî'nin nisbe aldığı yer. İlişkili kişi dosyası Bahâeddin Nakşibend : Bahâeddin Nakşibend (718/1318–791/1389), Hâcegân mirasını hafî zikir, sohbet, hizmet ve ‘halvet der encümen’ ilkeleri etrafında yeniden biçimlendiren; Nakşibendiyye’ye adını veren Buharalı sûfîdir.
Sûhârî · ÖzbekistanSûhârî
Emîr Külâl'in doğduğu köy; yapılan bir camiye tuğla taşırken Bahâeddin'i çağırıp sülûkünü tamamladığını bildirdiği yer. İlişkili kişi dosyası Bahâeddin Nakşibend : Bahâeddin Nakşibend (718/1318–791/1389), Hâcegân mirasını hafî zikir, sohbet, hizmet ve ‘halvet der encümen’ ilkeleri etrafında yeniden biçimlendiren; Nakşibendiyye’ye adını veren Buharalı…
Fağne · ÖzbekistanFağne
İlk intisap ettiği Mahmûd-ı Fağnevî'nin nisbesini aldığı yer; Fağnevî onu halifesi Ali Râmîtenî'ye göndermiştir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Baba Semâsî : Muhammed Baba Semâsî (ö. 755/1354), Semâs köyünde yetişen, Ali Râmîtenî’nin halifesi olarak Hâcegân irşadını sürdüren ve Emîr Külâl vasıtasıyla…
Fağne (Fağnevî) · ÖzbekistanFağne (Fağnevî)
Mürşidi Hâce Mahmûd-ı Fağnevî'nin (ö. 685/1286) nisbesini aldığı yer; onun en önemli halifesi Ali Râmîtenî'dir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla…
Fağne köyü (Encîrfağne) · ÖzbekistanFağne köyü (Encîrfağne)
Kaynak: “Buhara'nın Fagne köyünde doğdu.” Nisbesi olan Encîrfağnevî bu yer adından gelir. Köyün bugünkü konumu kaynakta belirtilmediği için koordinat verilmemiştir. İlişkili kişi dosyası Mahmûd Encîrfağnevî : Mahmûd Encîrfağnevî, Ârif Rîvegerî'nin ardından Hâcegân çevresinin taşıyıcı halkasıdır. Kaynaklarda zikir usulü ve mürid eğitimi etrafındaki…
Gucdüvân · ÖzbekistanGucdüvân
Hâcegân'ın sekiz esasını ortaya koyan Abdülhâlik-ı Gucdüvânî'nin memleketi; Râmîtenî'nin geri getirdiği cehrî zikri terkeden de odur. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân…
Gucdüvân (Gicdüvân) · ÖzbekistanGucdüvân (Gicdüvân)
Buhara'ya yaklaşık 30 km. uzaklıktaki, doğduğu, inzivaya çekildiği ve hankahında ömrünü tamamlayıp defnedildiği köy; türbesi buradadır. 918/1512'de bir Safevî muhasarasından kurtulması onun ruhaniyetine bağlanmıştır.
Kale Kapısı önündeki mescid · ÖzbekistanKale Kapısı önündeki mescid
Kaynak: Hâce Ârif-i Rîvegerî'nin vefatından sonra Kale Kapısı önündeki mescitte sesli (cehrî) zikre devam etti. Cehrî zikir uygulaması burada Buhara'nın önde gelen imam ve âlimlerinin huzurunda konuşulmuştur. Koordinat Buhara şehir merkezi düzeyindedir; mescidin tam yeri bilinmemektedir.
Kasr-ı Ârifân · ÖzbekistanKasr-ı Ârifân
Şeyhi Bahâeddin Nakşibend'in köyü ve türbesi; Buhara'dan uzaklaştırılmak istendiğinde Emîr Külâl'in mezarıyla birlikte ziyaret ettiği yer. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Pârsâ : Bahâeddin Nakşibend'in halifesi Muhammed Pârsâ, şeyhinin sohbetlerini ve erken Nakşibendî kavram dünyasını yazıya taşıyan âlim-sûfîdir.
Kasr-ı Ârifân · ÖzbekistanKasr-ı Ârifân
Yetiştirdiği en büyük müridi Bahâeddin Nakşibend'in köyü ve bugünkü türbesi; Nakşibendiyye'nin doğduğu yer. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Seyyid Emîr Külâl : Seyyid Emîr Külâl (1284–1370), Muhammed Baba Semmâsî’den hilâfet alan, Bahâeddin Nakşibend’in başlıca mürşidi olan ve Hâcegân mirasını Nakşibendiyye’nin teşekkül devrine…
Kasrıârifân · ÖzbekistanKasrıârifân
Ruhaniyetinden hafî zikri öğrettiği Bahâeddin Nakşibend'in köyü ve türbesi; Nakşibendiyye buradan doğmuştur. İlişkili kişi dosyası Hâce Abdülhâlik Gucdüvânî : Abdülhâlik Gucdüvânî, Yûsuf el-Hemedânî’nin halifesi; hafî zikir, sekiz Hâcegân ilkesi, ilim ve toplum içinde mânevî dikkat anlayışıyla Nakşibendiyye öncesi usulün kurucu şahsiyetidir.
Kasrıârifân (Bahâeddin köyü) · ÖzbekistanKasrıârifân (Bahâeddin köyü)
718'de (1318) doğduğu ve 1389'da vefat ettiği köy; önceki adı Kasrıhindûvân'dır. Mezarının etrafında geniş bir külliye oluşmuş, köy Buharalıların telaffuzuyla Baveddin adını almıştır. İlişkili kişi dosyası Bahâeddin Nakşibend : Bahâeddin Nakşibend (718/1318–791/1389), Hâcegân mirasını hafî zikir, sohbet, hizmet ve ‘halvet der encümen’…
Kasrıârifân (Kasrıhindûvân) · ÖzbekistanKasrıârifân (Kasrıhindûvân)
Üç günlük Bahâeddin Nakşibend'i görüp Emîr Külâl'e emanet ettiği köy; adının değişmesi bu menkıbeye bağlanır. Bugün Bahâeddin Nakşibend Türbesi buradadır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Baba Semâsî : Muhammed Baba Semâsî (ö. 755/1354), Semâs köyünde yetişen, Ali Râmîtenî’nin halifesi olarak Hâcegân…
Özbekler Tekkesi · ÖzbekistanÖzbekler Tekkesi
Kaynakta geçen mekân Özbekler Tekkesi , Sefîne-i Evliyâ içinde 1 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Özbekler Şeyhi Edhem Efendi.
Râmîten · ÖzbekistanRâmîten
Güreşirken Muhammed Baba Semmâsî'nin dikkatini çektiği köy; ayrıca Hâcegân silsilesinden Hâce Ali Râmîtenî'nin memleketidir. İlişkili kişi dosyası Seyyid Emîr Külâl : Seyyid Emîr Külâl (1284–1370), Muhammed Baba Semmâsî’den hilâfet alan, Bahâeddin Nakşibend’in başlıca mürşidi olan ve Hâcegân mirasını Nakşibendiyye’nin teşekkül devrine taşıyan…
Râmîten · ÖzbekistanRâmîten
Semmâsî köyünün bağlı olduğu kasaba ve şeyhi Hâce Ali Râmîtenî'nin memleketi; Emîr Külâl'i güreşirken gördüğü yer de burasıdır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Baba Semâsî : Muhammed Baba Semâsî (ö. 755/1354), Semâs köyünde yetişen, Ali Râmîtenî’nin halifesi olarak Hâcegân irşadını sürdüren ve Emîr…
Râmîten (Râmeyten) · ÖzbekistanRâmîten (Râmeyten)
Doğduğu ve nisbesini aldığı kasaba; Emîr Külâl'in güreşirken Muhammed Baba Semmâsî'nin dikkatini çektiği köy de burasıdır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye…
Rîveger · ÖzbekistanRîveger
Hocası Hâce Ârif-i Rîvegerî'nin bulunduğu yer. Kaynak, sesli zikre ilk defa hocasının vefat hastalığı sırasında “Rîveger tepesi üzerinde” başladığını, Hâce Ârif'in bu sırada “Şimdi vaktidir” dediğini nakleder. Yerin bugünkü konumu kaynakta yoktur.
Rîvger · ÖzbekistanRîvger
Silsileyi sürdüren halifesi Hâce Ârif-i Rîvgerî'nin nisbesini aldığı yer. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Abdülhâlik Gucdüvânî : Abdülhâlik Gucdüvânî, Yûsuf el-Hemedânî’nin halifesi; hafî zikir, sekiz Hâcegân ilkesi, ilim ve toplum içinde mânevî dikkat anlayışıyla Nakşibendiyye öncesi usulün kurucu şahsiyetidir.
Semmâs · ÖzbekistanSemmâs
Mürşidi Muhammed Baba Semmâsî'nin köyü; yirmi yıl boyunca her pazartesi ve perşembe Sûhârî'den buraya zikrederek yürümüştür. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Seyyid Emîr Külâl : Seyyid Emîr Külâl (1284–1370), Muhammed Baba Semmâsî’den hilâfet alan, Bahâeddin Nakşibend’in başlıca mürşidi olan ve Hâcegân mirasını…
Semmâs · ÖzbekistanSemmâs
Halifesi Muhammed Baba Semmâsî'nin köyü; Bahâeddin Nakşibend ona bağlanarak silsile devam etmiştir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hâce Ali Râmîtenî : Ali Râmîtenî (ö. 721/1321), Mahmûd Encîrfağnevî’nin halifesi; dokumacılık, helâl kazanç, cehrî-hafî zikir dengesi ve kabiliyete göre terbiye anlayışıyla Hâcegân yolunu Râmîten’den…
Semmâsî köyü · ÖzbekistanSemmâsî köyü
Doğduğu, halife olduktan sonra dönüp irşada başladığı, üzüm bağını buduğu ve kabrinin bulunduğu köy; Râmîten kasabasına bağlıdır. Emîr Külâl yirmi yıl boyunca haftada iki gün buraya zikrederek yürümüştür. Konum yaklaşıktır.
Seyfeddin Bâharzî Türbesi, Fethâbâd · ÖzbekistanSeyfeddin Bâharzî Türbesi, Fethâbâd
Moğol tahribinden sonra yerleştiği, hankahını kurduğu ve 25 Zilkade 659'da (21 Ekim 1261) vefat ettiği yer; Buhara'nın dış mahallelerindendir. Kabri ve tekkesi asırlarca ziyaretgâh olmuş, İbn Battûta ve Ma'sûm Ali Şah da burayı ziyaret etmiştir. Konum yaklaşıktır.
Sûhârî (Mîr Külâl) · ÖzbekistanSûhârî (Mîr Külâl)
683/1284'te doğduğu, hayatını geçirdiği ve 8 Cemâziyelevvel 772'de (28 Kasım 1370) vefat edip defnedildiği köy. Türbesi kısa zamanda ziyaretgâh olmuş, zamanla köyün asıl adı unutulup Mîr Külâl diye anılmıştır. Konum yaklaşıktır.
Sûhârî (Mîr Külâl) · ÖzbekistanSûhârî (Mîr Külâl)
Halifesi Emîr Külâl'in köyü; Bahâeddin Nakşibend'in terbiyesi buradan yürütülmüştür. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Muhammed Baba Semâsî : Muhammed Baba Semâsî (ö. 755/1354), Semâs köyünde yetişen, Ali Râmîtenî’nin halifesi olarak Hâcegân irşadını sürdüren ve Emîr Külâl vasıtasıyla Bahâeddin Nakşibend’in terbiyesine uzanan halkayı…