Muhammed Fâzıl İmbâkī

Ahmedü Bamba'nın oğlu

Muhammed Fâzıl İmbâkī, Senegal'de Mürîdiyye'yi kuran Ahmedü Bamba'nın oğullarındandır. Tarikatın şeyhliği, kurucunun 1927'deki vefatından sonra büyük oğlu Muhammed Mustafa İmbâkī'ye geçti. Muhammed Mustafa'nın 1945'te vefatı üzerine kardeşi Muhammed Fâzıl postu devraldı ve 1968'e kadar bu görevi yürüttü.

Tûbâ'nın kurumsallaşması

Mürîdiyye'de merkez şeyhi aynı zamanda kutsal şehir kabul edilen Tûbâ'nın yöneticisidir. Ahmedü Bamba'nın 1924'te inşa izni aldığı büyük caminin temeli halefler döneminde atıldı; otuz iki yıl süren çalışma Muhammed Fâzıl'ın meşîhatı sırasında tamamlandı. Tûbâ Büyük Camii 1963'te, Senegal'in bağımsızlığından sonra açıldı. Cami çevresinde gelişen kütüphane ve eğitim kurumları şehrin Batı Afrika'daki başlıca dinî merkezlerden biri olmasını sağladı.

Eğitim ve magal

Muhammed Fâzıl döneminde İslâmî ilimlerde ileri eğitim vermek üzere “Ezher” adıyla anılan bir medrese kuruldu. Ahmedü Bamba'nın Gabon sürgününden Senegal'e dönüş günü de onun tarafından magal ilân edildi. Böylece kurucunun sürgün, sabır ve hizmet hafızası yıllık toplu anma düzenine bağlandı. TDV maddesinin aynı bağlamda kullandığı “Mustafa Fâzıl” biçimi, Muhammed Fâzıl'a ilişkin ad varyantı olarak not edilmeli; kurucunun ilk halefi Muhammed Mustafa ile karıştırılmamalıdır.

Mürîdiyye içindeki yeri

Muhammed Fâzıl'ın vefatından sonra şeyhlik kardeşleri Abdülahad İmbâkī'ye, ardından Abdülkādir İmbâkī'ye geçti. Bu sıra, Mürîdiyye'deki şeyhlik makamının Ahmedü Bamba soyundan gelme şartını ve aile postu ile şehir idaresinin beraber yürütülmesini gösterir. Bununla birlikte irşad, vakıf, eğitim ve beledî yönetim görevleri aynı başlık altında eritilmemeli; her biri kendi kurumsal işlevi içinde değerlendirilmelidir.