tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Kimliği ve ailesi
Mehmed Emîn b. Mustafa, 1070/1659-60’ta İstanbul’da doğdu. Babası, IV. Mehmed devri âlimlerinden, eski fetva emini ve “Küçük Bölevî” diye tanınan Mustafa Efendi’dir. Kardeşi Zemçi Ahmed Efendi de Şeyhî’nin önceki tabakasında müstakil biyografi sahibidir. Baba lakabı, doğum şehri, kardeş adı ve görev zinciri onu aynı adı taşıyan çok sayıdaki Mehmed Emîn Efendi’den ayırır.
Kaynakta “Emîn” adı kendi adı olarak kullanılır; babasının “emîn-i fetvâ” göreviyle karıştırılmamıştır. Küçük Bölevî nisbesi de oğlun Bolu’da doğduğu anlamına gelmez: Şeyhî doğum yerini açıkça İstanbul verir.
Tahsil ve ilmiye yoluna giriş
Temyiz çağına geldiğinde dönemin hocaları yanında ilim tahsiline başladı ve akranları arasında öne çıkan bir danişmend olarak yetişti. Şeyhülislâm Ali Efendi zamanında Sultan Bayezid Medresesi çevresine girdi; iâde hizmetinden sonra mülâzemet aldı. Böylece olağan ilmiye basamaklarını dolaştı ve kırk akçeli medrese derecesine ulaştı.
Şeyhî belirli bir telif veya ders risalesi zikretmez. Bu sebeple genel medrese müfredatı ona ait fikir ve eser listesi gibi sunulmamıştır.
Gazi Paşa’dan Piyale Paşa Dârülhadisi’ne
18 Şâban 1106/3 Nisan 1695’te yeni kurulan Gazi Paşa Medresesi’nin ilk müderrisi oldu. 26 ahir">Rebîülâhir 1109/12 Kasım 1697’de Dersiyye-i İskender Paşa Medresesi’ne geçti. 8 Ramazan 1115/15 Ocak 1704’te Molla Kırımî Medresesi’ne ibtidâ-i dâhil derecesiyle, 15 Ramazan 1117/1 Ocak 1706’da Süleyman Subaşı Medresesi’ne dâhil hareketiyle tayin edildi.
8 Şâban 1119/4 Kasım 1707’de musıla-i sahn derecesiyle Piyale Paşa Dârülhadisi’ne yükseldi. Bu görev, kariyerinin sıradan medrese derecelerinden üst öğretim basamaklarına geçtiğini gösterir.
Sahn, Rüstem Paşa ve Zal Paşa
15 Safer 1120/7 Mayıs 1708’de Sahn-ı Semân medreselerinden birine tayin edildi. Aynı yıl 17 Zilkade/29 Ocak 1709’da ibtidâ-i altmışlı derecesiyle Rüstem Paşa Medresesi’ne geçti. 5 Receb 1122/30 Ağustos 1710’da altmışlı hareketiyle Zal Paşa Medresesi’ne yükseldi.
Şeyhî her tayini gün, selef ve dereceyle kaydeder. Bu nedenle görevler yaklaşık sıralama olarak değil, ilmiye hiyerarşisinin belgeli bir kariyer çizgisi olarak verilmiştir.
Diyarbakır ve Bağdat kadılıkları
29 Safer 1123/18 Nisan 1711’de, ertesi yılın Cemâziyelevvel başından geçerli olmak üzere Diyarbakır kadılığına tayin edildi; 1 Şevval 1124/1 Kasım 1712’de görevden ayrıldı. 24 Muharrem 1129/8 Ocak 1717’de Bağdat kadılığı kendisine verildi ve Cemâziyelâhir başında göreve başlaması kararlaştırıldı. Ramazan 1130/Ağustos 1718’de azledildi.
Diyarbakır ve Bağdat kayıtları aynı adlı âlimler arasında güçlü kimlik işaretleridir. Kadılık görevi, bu şehirlerde tarikat veya tekke bağı bulunduğu anlamına gelmez.
Filibe ve arpalıklar
Bağdat’tan ayrıldıktan sonra Taraklı Yenicesi kazası arpalık olarak verildi. Muharrem 1136/Ekim 1723 başlarında, Safer başından geçerli olmak üzere Filibe kadılığına tayin edildi; Rebîülâhir 1137/Aralık 1724-Ocak 1725’te görevden ayrıldı.
Rebîülâhir 1138/Aralık 1725-Ocak 1726’da Çırpan başka bir görevliye verilirken Yundatası ve Dinek Keskini kazaları Emîn Mehmed Efendi’ye arpalık tahsis edildi. Arpalıklar gelir tahsisidir; doğum, sürekli ikamet veya defin yeri gibi haritalanmamıştır.
Vefatı ve defni
Şevval 1138/Haziran 1726’da perşembeyi cumaya bağlayan gece vefat etti. Ertesi gün naaşı Fâtih Sultan Mehmed Camii’ne getirildi; öğle namazından sonra cenaze namazı kılındı. Edirnekapı dışındaki Sırt Tekke Mezarlığı’na defnedildi.
“Tekke Mezarlığı” adı tek başına tarikat mensubiyeti kanıtı değildir. Kaynak bir mürşid, hilâfet veya tekke görevi vermediğinden kişiye yol aidiyeti eklenmemiştir.
Şahsiyeti ve tarihî yeri
Şeyhî onu ilim ve mârifetten pay sahibi, temiz yaradılışlı ve sağlam inançlı bir âlim olarak anar. Müstakil eser, şiir veya tasavvufî görev kaydetmez. Tarihî yeri, babasının fetva kalemi çevresinden başlayan ilmiye mirasını İstanbul’un üst medreselerine ve üç önemli kadılık merkezine taşımasındadır.
Biyografi Vekāyi‘u’l-fuzalâ’nın 3153-3155. sayfalarındaki müstakil başlığa dayanır. Doğum günü, annesi, evliliği, çocukları, mezarın kesin parseli ve telifleri kaynakta bulunmadığından tahminle doldurulmamıştır.