tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve irşad çevresi
Bu zat-ı muhterem, "Arap Hoca" diye meşhGrdur. Pederi Seyyid lbrahim el-Kud . si el-Bedri, onun pederi es-Seyyid Bedr b. Muhammed b. Yusuf b. Bedr b. Ya'kub b. Matar b. Salim b. Muhammed b. Muhammed b. Zeyd b. Ali b. Hasan b. Ureyfi el Ekber b. Zeyd b. Zeynelabidin b. Ali b. Hüseyin b. Hz. Ali b. Ehi Talib (radıya'llahu anhüm). Hz. Şeyh, 1 2 20/( 1 805) senesinde dünyaya zinet vermiştir. lbtida-yı halde, Şeyh Hüseyin el-Kuveyni ve Derviş Matta' gibi zevatın derslerine devam edip, ba'dehu Yanya'ya azimetle, Şeyh Yusuf-ı Nakşıbendi'ye mülaki olmuştur.
1 244/( 1 828) senesinde şeyhinin emriyle Hicaz'a gidüp, bir sene ikametle, Şeyh Ömer Abdürrasul'den hadis okumuş ve Şeyh lbrahim eş-Şemaretl el-Halveti'den, ta rik-ı Halvetl'yi almış, ba'dehu Mısır'a dönmüştür. Camiü'l-Ezher'de hocası Şeyh Hü seyin el-Kuveyni'ye mülaki olarak burada ba'zı esrar zuhUr etmiştir. 1 245/( 1 829) se nesinde hocasının emriyle Siroz'a gidüp, Kaside-i Emaliyye okutarak Üsküb'e avdet etmiştir. Kendisinde asar-ı kemal ru-nüma idi.
Kemaleddln-i Hariri, Tıbyan'ında yazar ki: Üsküb'de iken müşarünileyh Arap Hoca, menamında Fahr-i alem efendimizi görmekle müşerref olup, emr-i peygamberi ile, Hz. EbUbekir efendimiz kendisine, tev hid-i efal, tevhid-i sıfat ve tevhid-i zat telkin buyurmuştur. Hz. Şeyh, ba'dehu lstan bul'a gelip Kazan! Şeyh Abdülhalık Efendi'den tarlk-ı Nakşıbendl aldılar ve tekrar hacca gittiler ki, 1 259/( 1 843 ) senesine müsadifdir. Hicaz'da, müşarünileyh Abdülha lık Efendi halifesi Mustafa b.
Mahmud-ı Trabzonl'den icazet ahz ile, Medlne-i Mü- 1 20 Sef'ine-i Evliya nevvere ve Mısır tarikıyla lstanbul'a ikinci defa olarak geldiler. 1 289/( 1 8 7 2 ) senesin de Usturumca'da terk-i alem-i nasfit eylediler. (Kaddesa' ll.ôhu sırrahu) Müşarünileyh büyük adamlardan idi. Üstü kapalı bir türbesi var idi. Hal-i hazır da ma'mfir mu, değil mi, bilen yoktur. Kısa boylu, buğday benizli, tıknazca; hafif söyler, ihtifii - yı hayata meyyal idi. Ga yet alim, fazıl insan-ı kamil Ü mükemmil idi. Nisbet-i tarikatları ber-vech-i ati, İmam Rabbani hazretlerine müntehidir: Şeyh Mustafa b.
Mahmud-ı Trabzoni, Şeyh Abdülhalık-ı Kazani, Şeyh Muham med Niyiizkulu, Şeyh Muhammed- i İdrisi, Şeyh Molla Muhammed-i Abd, Şeyh Hudakulu, Şeyh Ahmed el-Mekki, Şeyh Habibullah en-Necciiri, müceddid-i elf-i sa ni İmam Rabbani ( Kaddesa'll.ôJıu esrarahum) . Asarı: 1 . Mecali ez-Zehra ale's-Salati'l-Kübra li'ş-Şeyhi'l-Ekber, 2. el-Yiikiitü'l-Hamrii ale's-Saliiti's-Suğra li'ş-Şeyhi'l-Ekber, 3. Ferecü'n-Nukuş, şerhu nakşi'l-Fusı1s li'ş-Şeyhi'l-Ekber, 4. el-Letiiifü't-Tahkikat fi-Şerhi'l-Varidat li'ş-Şeyh Bedreddin, 5. Enviiru'l-Muhammediyye fi-Şerhi Risaleti'l-Vücud li's-Seyyid eş-Şerif el- Cürciini, 6.
et-Temsiş ala Saliiti İbni Meşiş, 7. ed-Dürerü'n-Nefis fi-Şerhi Saliiti İbni İdris, 8. Burhiinü's-Siilikin, 9. Kenzü'l-Mahfi an-Ehli'l-Hiciib, 1 0. Müşiihidü't-Tevhid, 1 1 . Risiiletü'l-Mukaddime li-Matiilii Fusı1su'l-Hikem, 1 2. Kitabü'r-Reşad fi'l-Mebdei ve'l-Meiid, 1 3 . Tefsiru'l-Fiitiha, 1 4. Kitiibü'd-Deviiir ve'l-Efliik fi-Beyanı Tasarrufiitı Siihibi'l-Mülk ve'l- Emliik, 1 5 . Menbau'n-Nur fi-Ru'yeti'r-Rasul, 1 6 . Şerhu Evriidi'l-Usbfüyye li'ş-Şeyhi'l-Ekber, 1 7. Mürşidü'l-Uşşak, 1 8. Delilü'l-Uşşak, 19. Şerhu Gazeli Hz.
Bayram-ı Veli "Çalabım bir şiir yaratmış iki cihfin arasında", Şeyh Seyyid Hace Muhammed NGru'l-Mahlavi 121 20. Seyru't-Tevhid, 2 1 . ed-Dürretü'l-Mütenebbih fi-Şerhi Risaleti'l-Fevtiyye li'ş-Şeyhi'l-Ekber, 22. Risale fi-Beyanı Sıfatı Sübfitiyye, 23. Risale-i Tevhid-i İlahi, 24. Risale-i Sülı'.ik-i Hakikat, 25. Dairetü'l-Vücı'.l.d fi-Beyanı Makamı Mahmud, 26. Risale fi-Beyanı Süluki Şeriat, Tarikat, Hakikat, 2 7. Şerhu Hakayıkı'l-Eşya', 28. Risale fi-Beyanı Keramati'l-Evliya, 29. Şerh-i Nutk-ı Cenab-ı Ali el-Murtaza, (ve me'l-halku fi't-timsali ke-selceh) 30.
Risale-i İsmailiyye fi-Beyan-ı Sülı'.iki Nakşıbendiyye, 3 1 . Şerh-i Ezan-i Muhammedi, 32. Risale fi-Beyan-ı Hakikat ü Mecaz ü Kinayet, 33. Beyan-ı Makamat-ı Hakikat maa-delfülihi'ş-şeh'ir bi-"Kasr-ı Arifan", 34. Risale-i Salihıyye, 35. Ecvibe-i tazime fi-Es'ileti'ş-Şeyraniyye el-mezkGr fi'l-Muhammediyye, 36. Risale fi Keyfiyyeti İmanı Fir'avn, 37. Hadiyü'l-Uşşak, 38. Tuhfetü'l-Muhammediyye, 39. Şerh-i Akaid-i Nesefiyye, 40. Şerh-i Risale-i Şeyh Arslan-ı Dimeşki, 4 1 . Sırr-ı Ezan-ı Muhammedi. Hz. Şeyh'in hayli güzide hulefası vardır.
Ecell-i hulefiis ı, Hariri-zade Seyyid Mu hammed Kemaleddin Efendi hazretleridir. Diger halifeleri meyanında, müteferridle rinden bahs ederim. Arap Hoca, esami-i asarından anlaşıldığı üzere eazım-ı meşayıh-ı sO.fiyyedendir. Fakat meslek-i ulvilerini herkes kavrayamamıştır; bi'n-netice dalalete düşenler de olmuştur. Tarikaten Nakşıbendi, meşreben Melami idi. Zikrleri kuO.di ve cehridir. ŞEYH MUHAMMED KEMALEDDİN-İ HARİRİ Müteahhirin-i meşayıhın mümtazlarındandır. Bursalı Mehmed Tahir Bey'in şey hidir, terceme-i halini yazmış, neşr eylemiştir.
1 267/( 1 85 1 ) senesinde, lstanbul'da zinet-saz-ı alem-i vücud olup, ibtida-yı ulu mu tahsil ettikten sonra peder-i ali-kadrleri Şeyh Abdurrahman-ı Hariri hazretlerin- 1 22 Sefine-i Evl iya den tarikat-ı Ruffüyye vü Halvetiyye'den terbiye görüp, ba'd.ehu azizim merhum Şeyh Şuayb Şerefeddin-i Gülşen) hazretlerinden tarik-ı Gülşen! ve Şeyh Salih Lutfl b.
Ab dülkadir' den tarikat-ı Nasuhiyye-i Şa'baniyye'yi telekkun ile, usulü dairesinde müca hede ve iştigale hasr-ı evkat ederek, nihayet Şeyh Muhammed-i Enis) el-Hüseyni ed Dımışkl hazretlerinin dahil-i dfüre-i sohbeti oldular ki, bu zatın silsile-i tarikatı ber vech-i :'itidir: eş-Şeyh Muhammed Haşim Efendi, eş-Şeyh Mustafa en-Nahlavi, eş-Şeyh Mu hammed Mahmud ed-Damuni, eş-Şeyh Muhammed el-Kübrevi, eş-Şeyh Muhammed Şemseddin el-Hufni, eş-Şeyh el-kamil el-mükemmil müceddidi't-tarika es-Seyyid Mustafa el-Bekri b.
Kemaleddin el-Bekri, eş-Şeyh Abdüllatif el-Halebi, eş-Şeyh Edir nevi Mustafa Efendi, eş-Şeyh Karabaş- ı Veli. (Kaddesa'llfıhu esriirahum) Mısır'a kadar seyahat icrasından sonra muhaddisinden Abdüllatlf-i Buhar! ve Şeyh Kasım-ı Mağribl'den Buhari-i şerif ve saire okudular. 1 288/( 1 87 1 ) senesinde Şeyh Seyyid Hace Muhammed Nı1r el-Mahlavi hazretlerine mülaki olarak, ondan Cenab-ı Şeyh-i Ekber'in Fusiis'unu ve Risale-i Vahidiyye'sini ve lbn-i Farız'ın Ka side-i Taiyye'sini tederrüs buyurdular ve ondan tarikata müstahlef oldular.
Ba'dehu lstanbul'da Hırka-i Şerif civarında kain hane- i alilerinde mütalaa ve te'lif ile meşgul oldular. Eline mühim eserleri geçirmek ümniyyesiyle bir aralık kitap cılık ettiler. Fatih Cami'-i şerifi dahilinde kain kütüphanenin hafız-ı kütüblüğüne ta'yin olundular. Daima ehl-i hal ile hem-hal olmağı ve mütalaayı sever bir zat idi. Otuziki yaşın da iken irtihal-i dar-ı beka eylediler. O mücahede, o müşahede, o riyazat nihayet ha yat-ı surisinde te'sir ve taalluk husule getirerek onu dar-ı cemale aldı götürdü.
Na'ş-ı şerifleri ihtifalat-ı layıka ile kaldırılarak, Eyüp'te Şeyh Hasib Efendi dergahına nakl ile, burada makbere- i mahsusasında vedia-i rahmet-i Rahman kılındı. Kabr-i şeriflerinin üzeri açıktır. Gayet mükellef mezar taşı vardır. Pederinin kab rine muttasıldır.
Kitabe-i seng-i mezarı: Ni'met-i uhrli içün bu kainlit Alem-i erva.ha olmuş şah-rah Adem ol.dur ki beka-yı niim ide Ömrünü bı-faide kılmaz tebah Şeyh Kemaleddin Efendi gene iken Hasıl itmişi:li nice feyz-i illıh Şeyh Seyyid Hace Muhammed Nüru'l-Mah lavi 1 23 Halveti vü Celvetl'den feyz alup Merd-i ô.rif kamil idi iih iih Erbaine girmeden sinni henüz Sô.ha-i ukbô.yı kıldı hô.nkiih İ lm ü faz! u rüşdü tô. yevme'l-kıyô.m Yad ola devr eyledikce mihr ü miih Geldi üçler söyledi tarihini Şeyh Kemaleddin Efendi göçdü vah ( .
ı_, '5 Ş .s..ı.a ı ..:.r..ıl l JW" ) - ( 1 296 + 3 ) 3 Zi'l-ka'de 1 299/( 1 6 Eylül 1 882) Te'lifatı: 1 . Tibyanu Vesaili'l-Hakiiyık fi-Beyanı Selasili't-Tarayık. Üç cilddir. Fatih Kütüphanesi'ne vakf olunmuştur. Müellif hattıyla olup, mükerreren mütalaa ettim ve bu sebeble turuk-ı aliyye hakkında hayli ha kayika vakıf oldum. Arabiyyü'l-ibaredir. 2. Fethu Virdi'l-Esrar Şerhu Virdi's-Settiir. Pek arifane yazılmış ve ahiren tab' olunmuş bir eserdir. 3. Fütfihat-ı İlahiyye Şerh-i Varidat-ı İlahiyye li'ş-Şeyh Bedreddin. 4. Fethu Dürri'l-A'la Şerhu Devri'l-A'la li'ş-Şeyhi'l-Ekber. 5. Kemal-name-i AI-i Aba. 6.
Kenzü'l-Feyz fi's-Süliik ve Adabi't-Tarikı'l-Halveti. 7. Ravzetü'l-Aliyye fi't-Tarikı'ş-Şazeliyye. 8. Mir'at-ı Hakikat. 9. Şerh-i Gazel-i Sezai "Adem hemin bu bezm-i dil-ô.rô.ya bir gelür . ". 1 0. Fecrü'l-Esma ve Subhu'l-Müsemma ( Şerh-i Esma-i Halvetiyye). 1 1 . Sırru'l-Esrar ve Nfiru'l-Envar. 1 2. Medar-ı Vahidiyyet ve Merkez-i Ehadiyyet. 1 3 . Sırru't-Tevessül fi'z-Zikri ve't-Tebettül. Ve hüve tefsiru kavelihi teala: (°J ı }-ı )58 1 4. Şerh-i Beyt-i Mevlana Cami ( J l,.> _,i _, .:ı fa ı _;. \.. j5')59 1 5. Şerhu Beyteyni'd-Dürreteyn min-Ebyatı Abdülganiyyi Nablusi. 58. "Rabbinin ismini zikret .. . " 7 3 .
Müzzemmil süresi, 8. ( H ) 59. "Yarlık alemindeki her şey vehim ve hayalden ibarettir." ( H ) 1 6. Şerhu Mürşidi'l-Uşşak li'ş-Şeyh Hace Muhammed Nuru'l-Arabi. 1 7. Şerhu Burhani's-Salikin. 1 8. Seyrü'l-Esma ve Sırru'l-Müsemma fi Şerhi'l-Esmiii'l-İsna-aşara er-Rufaiyye. 19. Hadikatü'l-Hakika. 20. Hakikatü't-Tarika. 2 1 . Şerhu Salati'l-Enveriyye fi-Şerhi Salati'l-Ekberiyye. 22. Dürretü'l-Envar ala-Salati Cevherati'l-Esrar. 23. el-Kavlü'l-Mübeyyin fi-Ahvali'ş-Şeyh Nureddin el-Cerrahi el-Halveti. 24. el-Mevridü'l-Has bi'l-Havas fi-Tefsiri Sureti'l-İhlas. 25. Salatü'l-İttihaf bi-Şerhi Salati's-Sifaf. 26.
Şerhu Hızbi'l-Kebiri'ş-Şazeli el-müsemma bi-Reşfi'l-Gadir. 27. Feyzü'l-Muğni fi-Şerhi Hadis-i { men talebeni)60 28. Şerhu Hızbi'l-Bahr el-müsemma bi-Zıyai'l-Bedr. 29. Şerhu Tuhfeti'l-Mürsele li'ş-Şeyh Feyzullah-ı Hindi. 30. Tahkiku't-Tarik. 3 1 . Reşehatü'l-Esna ala-Teveccühati'l-Esma. 32. Hz. Mısri'nin üç gazelinin şerhi. 33. Terceme-i Emri'l-Merbutı'l-Muhkem li'ş-Şeyhi'l-Ekber. 34. Fevayihu'l-Ezhari'l-Hakayık ve Levayihu'l-Envari't·Tarayık. Oniki risaledir. 3 5 . Esrarü'l-Muin fi-Şerhi Esmai'l-Erbain. 36. Mededü'l-Bekri min-Seyyidi'l-Bekri {Menakıb-ı Mustafa Şemseddin el Bekri).
MecmG'-ı asarı kırkbeşe baliğ oluyormuş. Fakat fakir bu kadarının esamisini el de edebildim. Asarından mütalaa ettiklerimden anladığıma göre müşarünileyh, tev hid-i Zat'ın esrarına ermiş meşayıh-ı ızamdandır. Fakat tesettürü, ihtifayı ziyade se ver, şöhretten kaçınır, melamiyyü'l-meşreb bir zat-ı irfan-simat olduklarından, her za man olduğu gibi, zaman-ı alilerinde de onun kıymetini, kadrini bilenler pek mahdGd olup, hatta birçokları, "Alim bir zat idi . " demekle iktifa etmişlerdir. Hakikatte öyle de ğildir. Ziihir-perestan, o şems-i münir-i ma'rifeti görmek kabiliyyetinden dur kalmış lardır.
Hace-i irfanım Mevlevi Muhammed Es'ad Dede hazretleriyle de hem-sohbet oldukları zaman, "Hlilii hayôliittan kurtulamadım. " diye ızhar-ı asar--ı teessüf eylemiş ol duklarını, Şeyh Behcet Efendi pederimiz nakl eylemişlerdi ki, mertebe-i aczde ne ke mal göstermişlerdir! Eserleri meydandadır. (Kaddesa'lliihu sırrahu) * * * 60. Bu şeki lde başlayan bir rivayet bulunamadı. ( H )
