ŞEYH ŞEMSİ-İ SİVÂSİ

Hayatı ve irşad çevresi

ŞEYH ŞEMSi-i SİV Asi Ser-firaz-ı uşşak-ı ilahi bir zat-ı ali-kadrdir. Ecille-i rical-i Halvetiyye'dendir. lsm-i alileri, Ebussena Şemseddin Ahmed b. Ebulberekat Muhammed'dir. "Sivasi-za de" denildiği gibi, "Kara Şems" namıyla da meşhı1rdur. Hicretin 926/( 1 520) senesinde Zile'de dünyaya zinet vermiştir.

Henüz yedi ya şında iken, pederleri Amasyalı Muhammed Efendi tarafından, mürşidi Şeyh Hacı Hı zır Efendi'nin duasına mazhar edilmiş; ba'dehu Tokat'a gelip, ulemadan Arakıyyeci zade Şemseddin Efendi'den tahsil-i ulum ettikten sonra 1stanbul'u teşrif buyurup, rü teb-i ilmiyyeye nail olarak, ba'dehu Hicaz'a gidüp, avdetlerinde tekrar memleketleri canibine azimet buyurmuşlardır. Bu esnada Şeyh Muslihuddin Efendi namında bir zattan inabetle, tavr-ı rabia kadar terakki etmiş ve ba'dehu Tokat ve Zile'ye gitmiş ve birçok te'lifiit vücuda getirmiştir. Tokat'ta iken meşayıh-ı Halvetiyye'den Mecdüddin-i Şirvan!

hazretlerinin ter biye-i mürşidanelerine dehaletle altı ay zarfında tekmil-i etvar-ı tarikat ve na il-i makam-ı terbiyet olmuş ve emr-i şeyhle memleketine avdet edip irşad-ı aşıkin ve ta'lim-i talibin meşgale-i hayriyyesine başlamıştır. Bu sırada ashab-ı hayrdan Sivas valisi Hasan Paşa tarafından bina olunan cami' -i şerif imametiyle dergah-ı münif me şihatine da'vet edilmekle, ailesiyle Sivas'a rıhlet ve ila-ahiri'l-ömr tedris ü terbiyede iştigal eylemiştir. Hakk-ı alilerinde yazılmış menkabet-nameler vardır.

Ez-cümle Receb es-Siva si'nin Necmü'l-Hüda ve Şeyh Nazmi-i 1stanbull'nin Hediyyetü'l-İhvan ve Müsta kim-zade'nin Hulasatü'l-Hediyye nam eserleri meşhfüdur. Tarikat-ı Halvetiyye'nin müceddidlerindendir. Ulum-ı zahire vü batınada arif ve riyazet ve takva ve bereket-i enfas ile meşhur olduklarından, Der-saadet'e geldikleri zaman, Sultan Selim Han-ı sani, çok hürmet ve muhabbet göstermiş, Sultan Murad-ı salis zamanında lstanbul'da va'z u irşad ile iştigal buyurup, Sultan Mehmed-i salisle Eğri gazasında bulundukları mesbOt-ı sahfüf-i tevarih bulunmuştur. Ahiren Ağrıboz fethinde bulunup, "Gazi" unvanını ihraz eylediler.

Müstakim-zade hazretleri, Divan-ı Hz. Ali Şerhi 'inde yazıyorlar ki: "Müşarünileyhin 1 005/( 1 59_6 -97 ) 'de Eğri seferine iştirak etmek üzere Sivas'tan hare ketle lstanbul'a gelmekte oldukları mesmil.'-ı padişah! oldukta, li-ecli'l-istikbal Aziz Mahmil.d-ı Hüdayi hazretlerini Gebze'ye i'zam buyurmuşlardır. Hz. Hüday'i, müşarü nileyhe hitaben, "Böyle seksen yaşında ihtiyiir-ı sefer etmekliğinizin hikmeti nedir?" diye sual buyurduklarında. "Kütüb-i İslamiyye'de her gördüğüm sünneti bir kerre olsun öm rümde icra eyledim , li' llahi'l-lıamd ve 'l-minne . Lılkin sünneı-i gazaya henüz muvaffak ola mamış idim .

Mir-i ömrümde onu da icra eylemiş olayım diye teveccüh eyledim . " cevabı nı vermişlerdir." ( Kadde sa' llfihu esriirahum) " Sivasi-i Halveti Şu'besi 475 1 006/( 1 597-98) veya 1 009/( 1 600-601 )'da Sivas'ta terk-i alem-i fena eylemiştir. Türbeleri elyevm ma'mur olup, ziyaret-gah-ı ins ü candır. Kadriyô. tllrıh-i fevtin didim Nüh felek şems dolandı nur ile ( .J.ı l Jf '5.ı;'J)> ı..r-!- ..:.ili ) Tarihi 1 006'yı götermektedir. Ey Hüsô.ml fevtine tllrihdir Zümre-i pak şemsiye Firdevs ctıh (o ı..f' J } .!.l4 o/ j } Dolandı hayf Şems-i ma'nô.

dldeden zllil oldu ( ı.S.ıJY' J lj 0 o-4 ı..r-!- ı.S.ı;'J }>} Gayet arifane ve aşıkane gazel, na't ve ilahiyyatı vardır. Haylisi bestelenmiştir.

Meclis-i zikrde, el-haletü hazihi okunur; ravza-i seniyye-i Muhammediyye'ye muva salet hengamında sanih olan şu gazel, diger manzumeleri gibi aşıkanedir: Cô.nô.n ilinin güllerinin bağı göründü Dost ikliminin lô.lesinin dağı göründü Envô.r-ı Muhammed doğu.ben tutdu cihanı Şakku'l-kamerin mu'cize parmağı göründü Kaygu gecesi gitdi kamu kalmadı korku Eyyub'a dahi sıhhatinin çağı göründü Dil-hastasının derdine dennô.m irişdi Şemsi' ye bu gün dostunun otağı göründü * * * Ya'kub'a bu gün Yıtsufunun kokusu geldi Diger bir nutuklarından: El-emô.n bu çarh elinden nice insô.n ağladı Ruz-gô.rın şidde tinden bahr-i ummô.n ağladı 476 Seftne-i Evliya Ah çeküp kapkara yandı bu ciğerim gussadan Nergis,j bağı göründü gül ü reyMn ağladı Bunca yıllık padişahlık ideni gel gör bu gün Soydular dürlü libasın ten,i uryan ağladı* Şemsiyci vinne gönül fanı olan dünyaya sen Çün buna gönül viren yaş(lar) değil kan ağl.a.dı *** Talib,i hüsn olup derde düşenler Derdinin demıiinm arar Hu diyü Bir mürşid,i kamil şeyhi bulunca Kulların boynuna dola Hu diyü Mürşid olan görür anın işini Akıdır gözitnden kanlı yaşını Secdeden klıldırmaz asla başını Yüzün(ü) yerlere sürer Hu diyü Şemsi bu sözleri eyü bilenler Canına başına koyup ilenler Bu yol ô.rifindir eyü bilenler Gönül muradına irer Hu diyü Güzel Muhaımned'i arar Hu diyü * * * Vasıl olmaz kimse Hakk'a cümleden dur olmadan Kenz açılmaz her gönülde tii ki püM1ur olmadan Sür çıkar gayrı gönülden tii tecelli kıla Hak Padişah konmaz sarô.ya Mne ma'mur olmadan Mest olup mestane geldim tii ezelden tii ebed İçmişim aşkın şarabın Q.b,ı eııgCtr olmadan Sivasi-i Halveti Şu'besi 477 Mest olanların cevabı gayriden gelmez veli Pes 'ene'l-hak' nice söyler kişi Mansur olmadan 'Mutıı kable en-temutu' sırrına mazhar olan Haşr u neşri gördü anlar nefha-i sur olmadan Bir acôib derde düşmüş bu dil-i Şemsi müdam Hakk ' a vasıl olmak ister halka men/Ur olmadan *** Beden mehdin sema' ehli niçün tahrik ider gahi Meter dln tıf/ı ol tende anup at/ardı AllaJı ' ı O tıfl...i 'ma-tciğa'l-basar' kim ol sultam emzirdi* Kanar ol feyz-i akdesden gönül va'Uahi bi'Uahi Güher kanda olur tekmil urüc eyler o dem asla Makam-ı kuds-i llıhutdan görür ol 'li maa'llcih'ı Geçerse cübbe-i 'lci'dan giyerse lübs-i 'illci' dan İkilik perdesin yrrtar görür her yerde AllaJı ' ı Füyuz&-ı illıhiden alup irşadını Şemsi Özllne hil'at itmişdir tevekkeltü ala'Uah'ı Risale- i Mevlid nam eserinden: Ya illıhl ol Habib'in hürmeti Dahi esma vü sıfatın hürmeti İ tme Şemsi miskini ya Rabbena Ruz-ı mahşerde Habib'inderı cüda Dahi cümle mü'minini ya Kerim Lutfuna müstaak eyle ya Kerim Meclis-i ehl lutf idüp yad ideler F&iha'yla ruhumu şad ideler Ya ilfıhl rahmet eyle sen ana Valideynim dahi ihvanım ana Şehr-i Sivas oldu bu nazmıma ca Ehline şafi' ol.a nurü 'd-düca Asar-ı aliyyeleri: 1 .

Divan. 2. Risale-i ibret-nüma. Manzumdur. 3. Nakdü'l-Hatır. Pek mühimdir. 4. Te'vil. 5. Daire-i Usuliyye-i Camia. 6. Zübdetü'l-Esrar fi-Şerhi Muhtasari'l-Menar. 6 cild fetava-yı şerife. 7. Hallü'l-Maakıd fi-Şerhi'l-Kavad 8. Risale-i Gülşen-abad. Manzumdur. 9. Heşt-behişt. 10. Risaletü'l-has fi-Menakıbı Hulefai Raşidin. 1 1 . Risaletü'l-Has fi-Menakıbı İmam A'zam. /3 5 1/ 1 2. İlcamü'n-Nüffis. 1 3 . Pend-i Attar Tercümesi. Manzumdur. 1 4. Risale-i Mevludu'n-Nebi maa-Mevludi Ma'nevi. Manzumdur. 1 5 . Risale-i Menasik-i Hac. 16. Risale-i Umdetü'l-Edib fi't-Taallüm ve't-Te'dibi fi-Kavaidi'l-Farisi. 1 7.

Menazilü'l-Arifin. 1 8. Mir'atü'l-Ahlak ve Müşevviku'l-Eşvak. 19. Safayihu'n-Nevayıh. 20. Risale-i İrşad-ı Avam. Manzumdur. 2 l . Sohbet Risalesi. 22. Şerh-i Gazel-i Sultan Murad-ı Salis bi-İşaretihi. 23. Risale fi Kıssatı Musa bi-Hızr (aleyhima's-selam). 24. İrşadü'l-Ulum. 2 5 . Tercüme-i İlahi-name-i Şeyh Attar. 26. Mecmuatü'r-Resail. 2 7. Şerh-i Kelimat-i Kümeyi b. Ziyad. 28. Cilaü'l-Uyuni'l-Araisi'l-Muhaddere.